HDL thấp và tỷ số triglyceride/HDL nói gì về cơ thể

Nội dung bài
HDL thấp nghĩa là lượng "mỡ tốt" trong máu không đủ: theo các nguồn y khoa, HDL được xem là thấp khi nam dưới 1,0 mmol/L và nữ dưới 1,3 mmol/L. Khi HDL thấp đi cùng triglyceride cao, tỷ số triglyceride chia HDL sẽ cao, và đó là một dấu hiệu gợi ý cơ thể có thể đang kháng insulin, cần hỏi bác sĩ thêm. Hiền viết bài này vì HDL là dòng Hiền lo nhất trên phiếu năm 2020: chỉ 0,64, và ba tháng sau vẫn chưa chạm ngưỡng.
HDL là gì, vì sao gọi là mỡ tốt?
HDL-C (cholesterol lipoprotein tỷ trọng cao) giống như đội dọn vệ sinh trong mạch máu. Theo MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ), HDL chở cholesterol từ các nơi trong cơ thể về gan, để gan xử lý và loại bỏ. CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) gọi HDL là "tốt" vì HDL cao có thể giúp giảm nguy cơ bệnh tim và đột quỵ.
Nếu LDL là những chiếc xe chở hàng, dư thì rơi vãi hai bên đường, thì HDL là xe dọn rác đi theo sau. Xe dọn rác ít quá, đường sẽ bẩn dần dù số xe hàng không tăng.
HDL bao nhiêu là thấp?
| Nguồn | Nam | Nữ |
|---|---|---|
| CDC, MedlinePlus, Cẩm nang MSD | Thấp khi dưới 1,0 mmol/L (40 mg/dL) | Thấp khi dưới 1,3 mmol/L (50 mg/dL) |
| NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) | Nên trên 1,0 | Nên trên 1,2 |
| Nhiều phiếu xét nghiệm ở Việt Nam | Mốc chung khoảng từ 1,03 | Mốc chung khoảng từ 1,03 |
Bạn là nữ thì đừng chỉ so với mốc chung 1,03 in trên phiếu. Ví dụ, phiếu của Hiền năm 2020 in mốc 1,03, nhưng nếu so theo mốc 1,3 dành cho nữ thì 0,97 của Hiền còn cách xa hơn nhiều. MedlinePlus ghi HDL từ 1,6 mmol/L (60 mg/dL) trở lên là tốt nhất, cho cả nam và nữ.
Cách đọc các dòng còn lại trên phiếu, Hiền viết ở bài cách đọc xét nghiệm mỡ máu.
Vì sao HDL thấp?
Theo MedlinePlus và Cẩm nang MSD, những yếu tố hay kéo HDL xuống là:
- Ít vận động.
- Thừa cân, nhất là mỡ quanh eo. MedlinePlus nhấn mạnh giảm cân giúp nâng HDL, đặc biệt ở người nhiều mỡ vùng eo.
- Hút thuốc lá và hít khói thuốc.
- Tiểu đường.
- Ăn nhiều đường, tinh bột tinh chế, nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa.
- Uống nhiều rượu bia, gây tăng cân.
- Một số thuốc, ví dụ thuốc chẹn beta, steroid đồng hóa, một số progestin. Bạn không tự ngưng thuốc, hãy hỏi bác sĩ kê đơn.
Bạn để ý, danh sách này gần giống danh sách làm triglyceride tăng. Đó là lý do HDL thấp và triglyceride cao hay đi cùng nhau, và người ta nghĩ ra cách nhìn hai con số trong một phép chia.
Tỷ số triglyceride/HDL là gì?
Đây là phép chia đơn giản: lấy triglyceride chia cho HDL, cùng một đơn vị.
Năm 2003, nhóm nghiên cứu của Đại học Stanford (McLaughlin và cộng sự, tạp chí Annals of Internal Medicine) theo dõi 258 người thừa cân, không bị tiểu đường, đo độ kháng insulin bằng một xét nghiệm chuyên sâu. Họ thấy triglyceride và tỷ số triglyceride/HDL là hai dấu hiệu đơn giản, hữu ích nhất để nhận ra người kháng insulin. Mốc họ dùng cho tỷ số là 3,0 tính theo mg/dL.
Phải đổi đơn vị trước khi so
Đây là chỗ nhiều người nhầm. Phiếu ở Việt Nam thường ghi mmol/L. Triglyceride và HDL có hệ số đổi khác nhau (triglyceride nhân khoảng 88,57, HDL nhân khoảng 38,67 để ra mg/dL). Vì vậy tỷ số tính bằng mg/dL lớn gấp khoảng 2,29 lần tỷ số tính bằng mmol/L. Tự đổi theo hệ số ấy, mốc 3,0 mg/dL tương đương khoảng 1,3 khi tính bằng mmol/L.
Bản tóm tắt bài báo in con số 1,8 cho đơn vị SI (mmol/L), không khớp với phép đổi trên. Vì chưa rõ, Hiền chỉ dùng khoảng 1,3 như một vạch để ý, không phải vạch chẩn đoán. Nếu bạn lấy số mmol/L trên phiếu mà so với mốc 3 của sách báo nước ngoài, bạn có thể yên tâm nhầm.
Cách tính trên phiếu của bạn
- Tìm dòng triglyceride và dòng HDL, xem cùng đơn vị mmol/L chưa.
- Lấy triglyceride chia cho HDL.
- Nếu kết quả vượt khoảng 1,3 (theo mmol/L), đó là lý do để cầm phiếu hỏi bác sĩ có nên kiểm tra thêm về kháng insulin, đường huyết, vòng eo hay không.
Nhà Hiền đã đo: tỷ số trên những tờ phiếu thật
| Người | Lần đo | Triglyceride | HDL | Tỷ số (mmol/L) |
|---|---|---|---|---|
| Hiền | 24/8/2020 | 5,07 | 0,64 | khoảng 7,9 |
| Hiền | 27/11/2020 | 0,46 | 0,97 | khoảng 0,5 |
| Mẹ chồng Hiền | 24/8/2020 | 3,17 | 1,04 | khoảng 3,0 |
| Mẹ chồng Hiền | 27/11/2020 | 1,01 | 0,94 | khoảng 1,1 |
| Mẹ chồng Hiền | 7/8/2025 | 1,80 | 1,07 | khoảng 1,7 |
| Mẹ chồng Hiền | 24/11/2025 | 2,25 | 1,04 | khoảng 2,2 |
| Anh Ngọc, 60 tuổi | 22/10/2026 | 4,11 | 0,81 | khoảng 5,1 |
| Anh Ngọc, 60 tuổi | 09/11/2026 | 1,00 | 1,07 | khoảng 0,9 |
Hiền đọc bảng này cùng bạn:
- Phiếu của Hiền: tỷ số từ gần 8 xuống chưa tới 0,5 sau khoảng ba tháng đổi cách ăn, cách ngủ, vận động. Nhưng HDL chỉ lên từ 0,64 tới 0,97, vẫn dưới mốc 1,03 của phiếu. Phần lớn sự thay đổi của tỷ số đến từ triglyceride giảm, còn mỡ tốt thì lên rất chậm.
- Mẹ chồng Hiền: năm 2020 tỷ số giảm rõ. Năm 2025, khi mẹ lơ là ăn uống rồi quay lại, HbA1c của mẹ giảm từ 8,3 xuống 7,2, nhưng tỷ số triglyceride/HDL lại nhích lên. HDL của mẹ luôn quanh 1,0, thấp so với mốc 1,3 cho nữ. Một tờ phiếu thật có chỗ lên chỗ xuống, và đó là lý do nhà Hiền đo đều.
- Anh Ngọc: hai phiếu chỉ cách nhau 18 ngày, cả gia đình anh cùng đổi bữa cơm. Tỷ số từ khoảng 5,1 xuống khoảng 0,9, HDL từ 0,81 lên 1,07. Đây là kết quả rất ngắn ngày, cần đo lại sau vài tháng mới biết có giữ được không.
Thẻ kết quả đầy đủ của từng người, kèm điều chưa đạt, ở trang kết quả có đo lường.
Giới hạn của tỷ số triglyceride/HDL
Hiền thích phép chia này vì ai cũng tự tính được. Nhưng bạn cần biết nó không làm được gì:
- Không phải xét nghiệm chẩn đoán. Trong nghiên cứu năm 2003, độ nhạy, độ đặc hiệu của tỷ số chỉ ở mức trung bình (khoảng 64% và 68%), nghĩa là có người tỷ số cao mà không kháng insulin, và ngược lại.
- Nghiên cứu làm trên người thừa cân, chủ yếu ở Mỹ. Mốc phù hợp có thể khác theo giới, dân tộc, cân nặng.
- Triglyceride dao động theo bữa ăn, rượu bia, lúc ốm. Một lần đo chưa nói hết.
Muốn hiểu kháng insulin từ gốc, bạn đọc bài insulin, chiếc chìa khóa và cái máy giặt. Muốn hiểu cả bức tranh mỡ máu, đọc bài trụ cột mỡ máu cao là gì.
Cách tăng HDL
HDL lên chậm, Hiền đã trải qua. Theo MedlinePlus, những việc có ích là:
- Vận động đều: khoảng 30 phút vận động vừa đến mạnh hầu hết các ngày trong tuần.
- Giảm mỡ bụng nếu vòng eo to.
- Bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc.
- Đổi loại chất béo: bớt chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa; dùng chất béo không bão hòa từ quả bơ, dầu ô liu, các loại hạt.
- Bớt đường và tinh bột tinh chế, ăn nhiều chất xơ như yến mạch, các loại đậu. Gợi ý cụ thể ở bài triglyceride cao nên ăn gì.
MedlinePlus cũng ghi bác sĩ thường không kê thuốc chỉ để nâng HDL. Vì thế, việc chính vẫn là thay đổi lối sống, còn nếu bạn đang dùng thuốc mỡ máu thì giữ thuốc theo đơn, không tự bỏ.
Câu hỏi thường gặp
HDL thấp có nguy hiểm không?
HDL thấp thường được xem là một yếu tố làm tăng nguy cơ tim mạch, nhất là khi đi cùng LDL cao hoặc triglyceride cao. Theo CDC, triglyceride cao kèm HDL thấp hoặc LDL cao có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. HDL thấp không gây triệu chứng, nên bạn chỉ biết qua xét nghiệm máu và nên hỏi bác sĩ về nguy cơ chung của mình.
Tỷ số triglyceride/HDL bao nhiêu là tốt?
Nghiên cứu năm 2003 dùng mốc 3,0 theo mg/dL, tương đương khoảng 1,3 khi tính bằng mmol/L như phiếu ở Việt Nam. Dưới mốc này là dấu hiệu tốt, vượt mốc là lý do để hỏi bác sĩ, không phải để tự kết luận mình kháng insulin. Tỷ số chỉ là con số gợi ý, cần đọc cùng đường huyết, vòng eo và các chỉ số khác.
HDL bao lâu thì tăng?
HDL thường lên chậm hơn nhiều so với triglyceride xuống. Ba tháng thay đổi, HDL của Hiền từ 0,64 lên 0,97, vẫn chưa chạm ngưỡng. Vận động đều, giảm mỡ bụng, bỏ thuốc lá là những việc giúp nhiều nhất. Bạn nên đo lại sau vài tháng, và kiên nhẫn với dòng này.
HDL càng cao càng tốt phải không?
Thường là vậy, MedlinePlus ghi từ 1,6 mmol/L trở lên là tốt nhất. Nhưng HDL cao không xóa được nguy cơ của LDL cao. Một người HDL đẹp mà LDL rất cao vẫn cần bác sĩ đánh giá. Vì thế, bạn đọc phiếu theo cả bộ, không nhìn riêng một dòng.
Nếu bạn muốn có người tính cùng tỷ số này trên phiếu của mình, có thể nhận sách miễn phí của Hiền, hoặc gửi phiếu (che tên) cho Hiền xem qua Zalo.
Nguồn tham khảo
Nhận miễn phí sách “Đánh thức người bác sĩ bên trong”, hoặc nhắn Zalo hỏi Hiền.