Nhận sách miễn phí

Insulin là gì? Chiếc chìa khóa và cái máy giặt

Trần Hiền
Trần Hiền4 phút đọc · cập nhật 29/10/2026
Nội dung bài
  1. Insulin là chiếc chìa khóa
  2. Cái máy giặt
  3. Kháng insulin là gì?
  4. Không phải cứ ăn ít là sẽ đốt mỡ
  5. Hai dấu hiệu dễ nhận ra

Muốn hiểu vì sao nhiều người ăn rất ít mà vẫn không giảm mỡ, mình phải hiểu insulin. Mười năm "viện trạm" tìm con với đa nang buồng trứng và kháng insulin, Hiền chỉ biết đến thuốc. Không ai giải thích cho Hiền vì sao cơ thể mình lại như vậy. Bài này là thứ Hiền ước mình được đọc từ mười năm trước.

Insulin là chiếc chìa khóa

Sau mỗi bữa ăn, phần lớn tinh bột và đường được chuyển thành glucose (đường) đi vào máu. Tụy tiết ra insulin. Insulin giống như chiếc chìa khóa mở cửa tế bào cho glucose đi vào để dùng làm năng lượng, hoặc cất đi dự trữ.

Insulin còn giống một công tắc: khi insulin cao, cơ thể ở chế độ "cất vào kho". Chỉ khi insulin rút xuống, cơ thể mới chuyển sang chế độ "lấy ra dùng", tức là đốt mỡ dự trữ.

Insulin giúp đưa glucose vào tế bào

Cái máy giặt

Hiền hay giải thích bằng chiếc máy giặt.

Mình cho quần áo vào máy và bấm nút, giống như đưa thức ăn vào miệng. Van nước sạch mở ra, giống tụy tiết insulin. Giặt đủ số vòng, van nước sạch đóng lại, van xả mở ra, rồi máy mới chuyển sang vắt khô. Cơ thể cũng vậy: ngừng ăn một thời gian, insulin rút dần, rồi cơ thể mới chuyển sang đốt mỡ dư thừa.

Bây giờ hãy hình dung van xả không chịu mở. Nước cứ đọng mãi trong lồng giặt, máy không bao giờ vắt được. Đó là khi insulin không rút xuống: hoặc vì mình ăn liên tục, ăn vặt cả ngày, uống nước ngọt giữa các bữa; hoặc vì tế bào đã "lì" với insulin.

Kháng insulin là gì?

Khi mình nạp quá nhiều đường và tinh bột tinh chế trong thời gian dài, tụy phải tiết insulin liên tục. Giống một ổ khóa bị mở quá nhiều lần, tế bào dần đáp ứng kém với tín hiệu insulin. Đó là kháng insulin.

Lúc này cơ thể vẫn có insulin, thậm chí insulin còn cao. Nhưng glucose khó vào tế bào. Tế bào thì "đói", còn năng lượng thừa lại bị cất thành mỡ, đặc biệt là mỡ bụng, mỡ nội tạng, mỡ gan. Kéo dài nhiều năm, tình trạng này có thể đi cùng tiền tiểu đường, tiểu đường type 2, gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu và buồng trứng đa nang.

Insulin hoạt động bình thường và khi kháng insulin

Tế bào càng lì, tụy càng phải "gọi to" hơn, tức là tiết nhiều insulin hơn. Vì thế insulin có thể cao từ rất lâu trước khi đường huyết tăng.

Không phải cứ ăn ít là sẽ đốt mỡ

Đây là điều nhiều người hiểu nhầm nhất.

Một cơ thể khỏe cần linh hoạt chuyển hóa: ăn vào thì dùng năng lượng từ thức ăn, phần thừa cất đi; khi không ăn thì insulin giảm, cơ thể lấy năng lượng từ kho dự trữ, trong đó có mỡ.

Khi chuyển hóa kém linh hoạt, mình ăn ít đi nhưng nếu vẫn ăn sai loại, sai giờ, ăn rải rác cả ngày, thì "van xả" vẫn không mở. Mình mệt, đói, cáu, mà mỡ vẫn nằm yên.

Insulin lên xuống thế nào trong một ngày

Nhìn hình trên (hình minh họa ý tưởng, không phải số đo thật): tổng lượng ăn có thể không chênh nhau nhiều, nhưng người ăn rải rác cả ngày gần như không có lúc nào insulin được rút xuống. Người ăn ba bữa có khoảng nghỉ thì mỗi ngày có nhiều "vùng xanh", những lúc cơ thể được phép mở kho mỡ ra dùng.

Hai dấu hiệu dễ nhận ra

  • Vòng eo nữ từ 80 cm, nam từ 90 cm trở lên (mức nhiều hướng dẫn dùng cho người châu Á).
  • Ăn xong hay buồn ngủ, chiều nào cũng thèm ngọt.

Có dấu hiệu chưa chắc là kháng insulin. Nhưng đó là lý do để đi xét nghiệm và hỏi bác sĩ. Bài Trước khi thay đổi: đo gì, xét nghiệm gì? có danh sách chỉ số Hiền xét nghiệm cho cả nhà.

💡 Việc nhỏ cho tuần này

Giữ khoảng cách giữa các bữa. Thử 7 ngày không ăn vặt sau bữa tối, rồi ghi lại xem buổi sáng mình thấy người thế nào.

⚠️ Hiền không phải bác sĩ. Bài viết là trải nghiệm riêng của Hiền và kiến thức phổ thông, không thay thế khám, chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Không tự ý giảm hay bỏ thuốc. Kết quả mỗi người một khác.
Sách Đánh thức người bác sĩ bên trong
Muốn hiểu kỹ hơn?

Nhận miễn phí sách “Đánh thức người bác sĩ bên trong”, hoặc nhắn Zalo hỏi Hiền.