Đĩa ăn cân bằng: tỷ lệ, quy tắc bàn tay và thứ tự ăn

Nội dung bài
Hiền không phải người giỏi nấu nướng. Thời gian đầu, Hiền chỉ làm ba việc: bỏ nước ngọt, đổi cơm trắng sang gạo lứt hoặc khoai, và gắp rau trước. Mẹ chồng Hiền, người sống cùng nhà, cũng đổi dần theo. Không ai trong nhà phải ăn "đồ ăn kiêng" riêng. Cả nhà ăn chung một mâm, chỉ khác là mâm ấy nhiều rau hơn, ít dầu mỡ hơn.
Tỷ lệ một đĩa ăn
Bữa ăn thật nên ăn ra đĩa, để nhìn được tỷ lệ:
| Phần đĩa | Nhóm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Khoảng 40% | Rau xanh, rau củ | Rau luộc, rau hấp, salad, súp rau |
| Khoảng 30% | Đạm | Cá, trứng, thịt nạc, tôm, đậu phụ, các loại đậu |
| Khoảng 20% | Tinh bột tốt | Gạo lứt, khoai lang, ngô, yến mạch |
| Khoảng 10% | Chất béo tốt | Dầu ô liu, quả bơ, các loại hạt, cá béo |

Quy tắc bàn tay
Không có cân ở nhà thì dùng bàn tay của chính mình:
- Đạm: một lòng bàn tay (độ dày và kích thước lòng bàn tay, không tính ngón).
- Tinh bột: một nắm tay.
- Rau: hai bàn tay khum lại, ít nhất hai nắm, càng nhiều màu càng tốt.
- Chất béo: khoảng một đốt ngón cái.

Bàn tay to thì người thường to, nên quy tắc này tự điều chỉnh theo từng người.
Tinh bột nhanh và tinh bột chậm
Không phải tinh bột nào cũng như nhau. Chỉ số GI (chỉ số đường huyết, cho biết một thực phẩm làm đường huyết tăng nhanh hay chậm) giúp mình phân biệt:
- Tinh bột nhanh (GI cao): cơm trắng, bánh mì trắng, bún, phở, bánh ngọt, nước ngọt. Đường huyết tăng vọt, insulin tăng vọt, rồi lại nhanh đói.
- Tinh bột chậm (GI thấp hơn): gạo lứt, khoai lang, ngô, yến mạch, các loại đậu. Đường huyết lên từ từ, no lâu hơn.

Thứ tự ăn: rau trước, đạm giữa, cơm sau
Một mẹo nhỏ ai cũng làm được: ăn rau trước, rồi đến đạm, tinh bột ăn sau cùng. Chất xơ và đạm vào trước làm thức ăn tiêu chậm lại, nên đường từ cơm đi vào máu từ từ hơn. Các nhà nghiên cứu đã đo đường huyết sau ăn và thấy ăn rau, đạm trước tinh bột thì đường lên thấp hơn so với ăn cơm trước (Shukla và cộng sự, tạp chí Diabetes Care, 2015).
Không phải kiêng cơm, chỉ là đổi thứ tự thôi.
Cách nấu
- Ưu tiên luộc, hấp, nấu canh. Hạn chế chiên, rán, kho mặn, xào nhiều dầu.
- Nêm nhạt dần. Vị giác sẽ quen chỉ sau vài tuần.
- Tránh nước ngọt, nước ép đóng chai. Ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép: giữ được chất xơ, đường vào máu chậm hơn.
Nhà Hiền cuối tuần loay hoay với ba đứa nhỏ, không phải bữa nào cũng chuẩn. Không sao cả. Không cần hoàn hảo, chỉ cần mỗi ngày tốt hơn một chút.
💡 Việc nhỏ cho tuần này
Bữa tối nay, gắp một lượt rau trước khi động đến cơm. Làm đủ 7 bữa tối liền.
Người đang dùng thuốc hạ đường huyết hay tiêm insulin: thay đổi bữa ăn nên báo bác sĩ để điều chỉnh thuốc khi cần.
Nhận miễn phí sách “Đánh thức người bác sĩ bên trong”, hoặc nhắn Zalo hỏi Hiền.